Kunstzinnige Therapie

Hieronder vindt u de volgende kopjes over Kunstzinnige Therapie:
Inleiding, Opleiding en beroep, Beeldende disciplines, Werkwijze en opbouw, Praktijkvoorbeelden

Inleiding

Kunstzinnige Therapie is een beeldende therapie waarmee kinderen en volwassenen met lichamelijke, psychosomatische, psychische of psychiatrische ziekten / klachten kunnen worden geholpen. Ook is begeleiding mogelijk voor mensen die gezond zijn, maar aan een bepaald aspect in hun leven willen werken of een zogenoemde ontwikkelingsvraag hebben.

Kunstzinnige Therapie is een complementaire, aanvullende therapie die goed naast eventuele behandelingen door een arts of het gebruik van medicijnen kan worden gevolgd. In de therapie wordt gewerkt met eenvoudige kunstzinnige oefeningen met behulp van tekenen, schilderen en boetseren. Kunstzinnige ervaring is hiervoor niet nodig. Het gaat niet om het maken van een mooi product, maar om het doorlopen van een genezend proces.

Kunstzinnige Therapie is van oudsher een non-verbale therapie, wat inhoudt dat het voeren van gesprekken niet noodzakelijk is. Dit maakt Kunstzinnige Therapie ook erg geschikt voor het werken met kinderen, mensen met een verstandelijke beperking of ouderen die over een verminderd spraakvermogen beschikken. In het werken met volwassenen kan (biografische) gespreksvoering naast het kunstzinnig werken overigens ook een rol spelen in de therapie of begeleiding.

Opleiding en beroep

De opleiding Kunstzinnige Therapie is een vierjarige hbo-opleiding die gegeven wordt aan de Hogeschool Leiden. In de studie wordt aandacht besteed aan medische vakken als anatomie, fysiologie, pathologie, psychosomatische ziekten en psychiatrie. Tevens zijn er modulen over ontwikkelingspsychologie, pedagogie en agogiek.

Kunstvakken die in de opleiding worden onderwezen zijn tekenen, schilderen en boetseren. Daarnaast zijn er diverse therapeutische modulen zoals casuïstiek en methodiek. Aankomend therapeuten ontwikkelen een professionele beroepshouding met behulp van modules waaronder intervisie, supervisie, consultatie, ethiek en recht. Er vinden twee stages plaats en de opleiding wordt afgesloten met een afstudeertraject, scriptie en eindpresentatie.

Het beroep van Kunstzinnig Therapeut kan worden uitgevoerd als zelfstandig ondernemer in een eigen praktijk, waarbij inschrijving bij de beroepsvereniging, intervisie en nascholing horen. Ook kan men werken als freelancer of in loondienst, bijvoorbeeld op scholen, in de jeugdzorg, het bedrijfsleven, ziekenhuizen, (psychiatrische) instellingen, asielzoekerscentra, de gehandicaptenzorg en in de ouderenzorg. Kunstzinnig Therapeuten kunnen tevens kunstzinnige workshops en cursussen aanbieden op vele uiteenlopende plaatsen.

Beeldende disciplines

In de Kunstzinnige Therapie en begeleiding wordt beeldend gewerkt met de disciplines tekenen, schilderen en boetseren. Ook in de therapiegroepen en cursussen worden onderstaande materialen en technieken gebruikt.

Bij tekenen kan gewerkt worden met verschillende materialen, zoals potlood, kleurpotlood, houtskool, contékrijt, vetkrijt en pastelkrijt. Ook zijn er diverse technieken mogelijk, waaronder tekenen naar de waarneming, schetsen, vormtekenen, dynamisch tekenen, arceren, geometrisch tekenen, perspectief tekenen, het werken met licht en donker en het maken van kleurrijke pasteltekeningen. Tekenen vraagt wakkerheid, waarneming en concentratie. De verschillende technieken kunnen je helpen objectief waar te nemen, in beweging te komen, vorm te geven aan je richtingen, afstand te nemen en nuances te leren ervaren.

Schilderen kan met aquarelverf en met acrylverf. Bij het werken met aquarelverf wordt veelal gebruik gemaakt van de nat-in-nat techniek, waarbij geschilderd wordt op vochtig gemaakt papier. Ook aquarelleren en sluieren zijn mogelijke technieken. Acrylverf werkt heel anders, is veel substantiëler, geeft fellere kleuren en is te gebruiken om grote vlakken te vullen en te werken op doek. Ook is het mogelijk om hiermee expressief te schilderen. Het schilderen met kleur kan gevoelens aanspreken en kan je leren bepaalde stemmingen op papier te zetten. Het vormt vaak een vreugdevolle uitdaging vanuit kleurnuances bepaalde figuraties te laten ontstaan, zoals een landschap.

Boetseren wordt gedaan met rivierklei, in kunsttermen ‘fijne chamotte’ genoemd. Deze klei is bij Zonnekunst aanwezig in de kleuren wit, geelbruin en donkerbruin. Bij het boetseren ga je daadwerkelijk met je handen in de materie: je kneedt de klei en je vormt het. Je bent duidelijk scheppend bezig en dit vraagt fysieke en innerlijke kracht. Het mooie is dat er eenvoudige oefeningen bestaan waarmee ieder de creativiteit in zichzelf kan wekken en een eigen vorm, dier of mensfiguur kan neerzetten.

Arcerend tekenen Nat-in-nat schilderen Bol en mensfiguur

Werkwijze en opbouw

De werkwijze van Kunstzinnige Therapie is er in gelegen dat het zelf actief scheppend en kunstzinnig bezig zijn je helpt om als mens meer in evenwicht te komen. Zo kan Kunstzinnige Therapie doorwerken op het fysieke, psychische en geestelijke niveau en je helpen een evenwicht te vinden tussen je gedachtewereld, je gevoelsleven en het handelend in de wereld staan.

* Op fysiek niveau kan Kunstzinnige Therapie invloed hebben op onder andere de bloeddruk, de ademhaling en het hartritme. Zo kunnen de kunstzinnige oefeningen helpen bij mensen met een verhoogde bloeddruk, ademhalingsstoornissen, hartritmestoornissen, bij stress en moeite met ontspannen. Ziekten zoals reuma, kanker, MS, ME, astma en epilepsie kunnen door alléén Kunstzinnige Therapie -- zonder eventuele noodzakelijke medicijnen -- veelal niet genezen, maar Kunstzinnige Therapie kan hierbij wel degelijk een waardevolle aanvulling op de behandeling vormen en zo een rol spelen bij de fysieke genezing, of bij het omgaan met de ziekte.

* Op psychisch niveau heeft Kunstzinnige Therapie een harmoniserende werking op het gevoelsleven, waardoor het een persoon met stemmingsstoornissen of angsten meer in evenwicht kan brengen. Ziekten als depressie en fobieën, maar ook neerslachtigheid, lusteloosheid, verdriet of boosheid kunnen verminderen met behulp van Kunstzinnige Therapie.

* Op geestelijk niveau speelt Kunstzinnige Therapie een rol bij zingevingvragen of bij verwerkingsproblematiek. Hierbij kunnen naast kunstzinnige oefeningen desgewenst ook (biografische) gespreksvoering of het werken aan de hand van verhalen een rol spelen. Te denken valt aan mensen met vragen over hun levensloop, de dagelijkse invulling van hun leven, of de omgang met veranderingen. Bij verwerking kan gedacht worden aan rouwverwerking en stervensbegeleiding, maar ook aan een scheiding (begeleiding van ouder of kind), ingrijpende veranderingen en het vinden van een nieuw evenwicht na ziekte, ontslag, of pensionering.

De opbouw van een therapietraject verloopt stapsgewijs en wordt afgestemd op de individuele persoon, de ziekte of hulpvraag en de door de therapeut opgestelde individuele therapiedoelen. Algemeen kan gezegd worden dat wordt begonnen met een intakegesprek waarin therapeut en cliënt elkaar kunnen leren kennen. Hierbij zal de therapeut een beeld proberen te krijgen van de ziekte of hulpvraag, de persoonskenmerken en de actuele situatie van de cliënt. Deze kan op zijn beurt zijn verhaal kwijt en eventuele vragen stellen om een beeld te krijgen van het verloop van de therapie.

In de sessies daarna zullen eenvoudige kunstzinnige oefeningen worden gegeven, waardoor de therapeut een beter beeld krijgt om naar aanleiding daarvan een therapieplan op te kunnen stellen. Iedere sessie zal bestaan uit het gericht uitvoeren van oefeningen met behulp van tekenen, schilderen en boetseren. De therapeut kiest gericht de oefeningen, het materiaal en de techniek bij het therapieplan en de opgestelde doelen. Doordat de cliënt stap voor stap wordt begeleid is er geen kunstzinnige ervaring nodig en zal iedereen door het kunstzinnig werken in staat worden gesteld om stappen in de persoonlijke ontwikkeling te nemen.

Het therapietraject zal veelal minimaal tien sessies duren en kan indien nodig verlengd worden, afhankelijk van de hulpvraag en het proces. Vergoeding is soms mogelijk vanuit een (aanvullende) ziektekostenverzekering. Vaak is er ook een mogelijkheid Kunstzinnige Therapie vergoed te krijgen via een Persoonsgebonden Budget (PGB) of vanuit het zogenoemde ‘Rugzakje’. Zie voor meer informatie Tarieven en vergoeding.

Praktijkvoorbeelden

Ziektebeelden waarbij Kunstzinnige Therapie kan helpen:

Hoge bloeddruk

Stemmingsstoornissen

Menstruatieproblemen

Ademhalingsstoornissen

Depressie

Problemen rond de overgang

Hartritmestoornissen

Angsten / fobieën

Psychose / schizofrenie

Reuma

Dwanggedachten

Colitis ulcerosa

Kanker

Dwanghandelingen

Ziekte van Crohn

Multiple sclerose (MS)

Anorexia / Boulimia

Parkinson

Vermoeidheid (ME / CVS)

Autisme / PDD-NOS

Burn-out

Astma

Migraine

Overspannenheid

Epilepsie

Allergieën / hooikoorts

ADHD / hyperactiviteit

Eczeem / huidklachten

En het werkt preventief


Hulpvragen waarbij gekozen kan worden voor Kunstzinnige Therapie:

Stress of onrust

Zingevingvragen

Dyslexie / dyscalculie

Moeite met ontspannen

Verwerkingsproblematiek

Motorische onhandigheid

Neerslachtigheid

Rouwverwerking

Versterken zelfvertrouwen

Lusteloosheid

Stervensbegeleiding

Positiever zelfbeeld creëren

Verdriet / boosheid

Voorbereiden of verwerken van ziekenhuisopname

Leren omgaan met gevoelens

Onbegrepen klachten

Vermoeidheid

Slaapstoornissen

Concentratiestoornissen

(Faal)angst

Sociaal-emotionele probleem

En het werkt preventief


Zonnekunst kan op het moment geen therapie bieden bij:

Agressief gedrag

Psychotische perioden

Invaliditeit (i.v.m. trap lopen)

Ernstige gedragsproblemen

Rouwverwerking

… maar overleg is altijd mogelijk!

 

Praktijkvoorbeeld van hoe Kunstzinnige Therapie werkt

Casus: Een jongen van acht jaar met astma komt naar de praktijk voor Kunstzinnige Therapie. Hij heeft last van inspanningsastma, heeft het vaak benauwd en vindt het vervelend om op school zijn medicijnen in te moeten nemen. In een intakegesprek worden aan hem en zijn moeder vragen gesteld over zijn ziektegeschiedenis en over zijn omgang met het hebben van astma. Daarna maakt hij een eerste schildering.

Schilderen: In de therapiesessies kiest de therapeut er voor om te gaan schilderen met aquarelverf in de nat-in-nat techniek. Tekenen spreekt namelijk over het algemeen meer de waarneming en de wakkerheid aan en deze jongen is zich juist al erg bewust van zichzelf en zijn omgeving. Boetseren zou van hem veel fysieke kracht vragen die hij op het moment niet heeft. Schilderen is voor hem juist heel goed, omdat hij hierbij rustig kan werken, waardoor hij meer kan ontspannen, wat hem door de astma uit zichzelf meestal moeilijk lukt.

Ademhaling: Bij het schilderen wordt geoefend om rustige lange penseelstreken te maken. Al snel neemt de therapeut waar dat de ademhaling van de jongen rustiger, gelijkmatiger en dieper wordt. In de verschillende sessies worden steeds vergelijkbare eenvoudige oefeningen aangeboden, waardoor de jongen weet wat er van hem wordt verlangd. Dit zorgt er voor dat hij zich op zijn gemak voelt, kan ontspannen en dat hij met plezier naar de therapie komt.

Kleurkeuze: Je kunt je wellicht voorstellen dat wanneer je schildert met rood, dit een ander effect heeft dan wanneer je een vlak vult met blauw. Rood is een warme kleur die op je af komt en weinig ruimte laat: denk maar aan een rode bal die op je af vliegt, of het vurige rood van een vulkaan. Blauw daarentegen geeft ruimte, rust en lucht. Kijk eens naar de ruimte van de blauwe lucht boven je, of naar de uitgestrektheid van het blauw van de zee. Bij het zien en ervaren van zoveel ruimte ga je uit jezelf rustiger en dieper ademhalen. Daarom kiest de therapeut er in verband met de astma voor om te schilderen met de kleur blauw en biedt ze oefeningen aan die het ruimtegevoel van het blauw nog versterken.

Effect: Op deze manier ervaart de jongen steeds meer ruimte. Hij ervaart in de begeleiding de ruimte om te zijn wie hij is, mét de ziekte astma die er nu eenmaal bij hoort en die hij beter leert te accepteren. Door de kunstzinnige oefeningen ervaart hij tot in het fysieke de ruimte van het blauw, waardoor hij leert ontspannen, dieper gaat ademhalen en het minder vaak benauwd heeft. De astma gaat door de therapie niet volledig over, maar hij kan er beter mee omgaan en ademt beter, waardoor hij ook minder vaak zijn medicijnen nodig heeft.

Landschap Herfstboom Winterstemming

Naar boven